Desinformatie debunken en 'prebunken'
De teksten en de cartoons van John Cook op deze pagina zijn gepubliceerd met toestemming van Skeptical Science.[1] Veel van de cartoons staan ook in het boek Cranky Uncle vs Climate Change van John Cook.[2]
Scepsis
Klimaatontkenning, klimaatscepticisme
Klimaatontkenning (climate denial) — eigenlijk een vreemde term — is een afkorting van ‘ontkenning van klimaatverandering veroorzaakt door menselijk handelen’. Een andere benaming is klimaatscepticisme.
Gecoördineerde acties van klimaatontkenning hebben een belangrijke rol gespeeld bij de verspreiding van verkeerde informatie en het uitstellen van zinvolle actie om klimaatverandering tegen te gaan. Onderzoek suggereert dat verkeerde informatie over het klimaat leidt tot een aantal negatieve gevolgen, zoals verminderde kennis over het klimaat, polarisatie bij het publiek, het verdringen van correcte informatie, het versterken van het stilzwijgen over het klimaat en het beïnvloeden van de manier waarop wetenschappers zich publiekelijk uitspreken.
Publieke weerbaarheid opbouwen tegen desinformatie
Het ontwikkelen van oplossingen voor desinformatie is belangrijker dan ooit in dit post-truth tijdperk waarin wetenschap en feiten constant onder vuur liggen. Een belangrijke oplossing om het publiek weerbaarder te maken tegen nepnieuws is vaccinatie — voorkomen dat je wordt misleid door de technieken van ontkenning te leren.
In het Cranky Uncle-spel[1] worden spelers begeleid door een cartoonpersonificatie van de ontkenning van klimaatwetenschap. Cranky Uncle legt 14 technieken van wetenschapsontkenning uit, van nep-experts tot cherry picking en een aantal verschillende logische drogredenen. De game is ook als app te downloaden voor mobiele telefoons.
Taxonomie
Een omvangrijke analyse van 20 jaar publicaties op websites van conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners leverde een taxonomie van vormen van klimaatontkenning.[2]
Uit het onderzoek blijkt dat de beweringen die worden gebruikt door conservatieve denktanks en blogs van klimaatontkenners zich hebben gericht op het aanvallen van de integriteit van de klimaatwetenschap en klimaatwetenschappers en, in toenemende mate, het klimaatbeleid en het stimuleren van hernieuwbare energie hebben aangevochten. Ook laat het de invloed van financiering door bedrijven en stichtingen zien op de productie en verspreiding van specifieke sceptische beweringen.
De analyse levert vijf grote categorieën van beweringen op: (1) het gebeurt niet, (2) het ligt niet aan ons, (3) het is niet erg, (4) oplossingen zullen niet werken en (5) klimaatwetenschap/wetenschappers zijn onbetrouwbaar. Deze categorieën zijn de vijf belangrijkste overtuigingen van klimaatontkenners. Ze staan tegenover de vijf belangrijkste, wetenschappelijk gefundeerde klimaatovertuigingen die het onderzoek identificeert. Binnen deze categorieën op het hoogste niveau zijn er twee subniveaus (27 subclaims, 49 sub-subclaims), die een gedetailleerde afbakening van verschillende specifieke argumenten mogelijk maken.
De site van Skeptical Science geeft uitgebreide toelichtingen bij deze taxonomie van beweringen, ondersteund door peer reviewed referenties.[3]
New Denial
Klimaatontkenners zijn de afgelopen jaren van tactiek veranderd, blijkt uit een analyse van 12.000 YouTube video’s. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het Center for Countering Digital Hate (VK) en verscheen in 2024 onder de titel The New Climate Denial.[4]
Het AI-gestuurde onderzoek van CCDH laat zien dat teksten gebaseerd op deze nieuwe klimaatontkenning nu ruim twee derde uitmaken van alle klimaatontkenning content op YouTube in 2023, tegen 35% in 2018. Klimaatontkenners zijn overgestapt van Old Denial (Oude Ontkenning):
- De opwarming van de aarde gebeurt niet.
- Door de mens gegenereerde broeikasgassen veroorzaken de opwarming van de aarde niet.
naar New Denial:
- De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn gunstig of onschadelijk.
- Klimaatoplossingen zullen niet werken.
- Klimaatwetenschap en de klimaatbeweging zijn onbetrouwbaar.
Dit wordt gedreven door aanvallen op klimaatoplossingen, wetenschappers en de klimaatbeweging.
YouTube blijft winst maken met advertenties op inhoud van Old Denial en New Denial. Youtube verdient tot 13,4 miljoen dollar per jaar aan advertenties op de onderzochte kanalen. Hun beleid verbiedt het te gelde maken van Old Denial, maar heeft geen betrekking op New Denial.
Bronnen:
- ↑ Cranky Uncle game: building resilience against misinformation | John Cook, Skeptical Science
- ↑ 2,0 2,1 Computer-assisted classification of contrarian claims about climate change | Scientific Reports
- ↑ Climate Myths sorted by taxonomy | Skeptical Science
- ↑ The New Climate Denial | The Center for Countering Digital Hate
Is de uitstoot van kooldioxide door menselijke activiteiten genoeg om het klimaat te beïnvloeden?
Land noch oceanen hebben de extra CO2 die vrijkomt door onze verbranding van fossiele brandstoffen voldoende kunnen absorberen, waardoor de CO2 in de atmosfeer stijgt en ons klimaat beïnvloedt.
De wetenschap zegt
De uitstoot van CO2 door menselijke activiteiten is dramatisch toegenomen na de Industriële Revolutie en is de belangrijkste reden voor de stijging van de CO2-concentratie in de atmosfeer sinds de Industriële Revolutie.
Klimaatmythe
Menselijke CO2 is maar een klein % van de CO2 uitstoot
“De oceanen bevatten 37.400 miljard ton (GT) gesuspendeerde koolstof, landbiomassa heeft 2000-3000 GT. De atmosfeer bevat 720 miljard ton CO2 en de mens draagt slechts 6 GT extra bij aan deze balans. De oceanen, het land en de atmosfeer wisselen voortdurend CO2 uit, dus de extra belasting door de mens is ongelooflijk klein. Een kleine verschuiving in de balans tussen oceanen en lucht zou een CO2-stijging veroorzaken die veel ernstiger is dan alles wat wij kunnen produceren.” (Jeff Id)
Op de pagina Wat is klimaatverandering? wordt gedetailleerd uitgelegd hoe broeikasgassen en met name CO2 dat ontstaat bij de verbranding van broeikasgassen, de atmosfeer opwarmt.
Is de uitstoot van CO2 goed omdat het voedsel voor planten is?
CO2 is goed voor planten maar de klimaatverandering door de extra CO2 is dat bepaald niet. Planten hebben een juiste balans nodig van CO2, zonlicht, water en voedingsstoffen. Hoewel meer CO2 in eerste instantie de groei kan stimuleren, worden deze voordelen tenietgedaan door stijgende temperaturen, gevoeligheid voor ziekten, veranderingen in de vruchtbaarheid van de bodem en een grotere vraag naar water.
De wetenschap zegt
Planten kunnen niet leven van alleen CO2.
De effecten van verhoogde CO2 op landplanten zijn variabel en complex en afhankelijk van veel factoren.
Klimaatmythe
CO2 is plantenvoedsel
De huidige CO2-concentratie in de atmosfeer is bijna 390 delen per miljoen (ppm). Als we daar nog eens 300 ppm CO2 aan de lucht is in letterlijk duizenden experimenten aangetoond dat het de groei of biomassaproductie van bijna alle planten sterk verhoogt. Deze groeistimulatie vindt plaats omdat CO2 één van de twee grondstoffen is (de andere is water) die nodig zijn voor fotosynthese. CO2 is dus eigenlijk het “voedsel” dat vrijwel alle planten op aarde en in de zee in stand houdt. En hoe meer CO2 ze “eten” (opnemen uit de lucht of het water), hoe groter en beter ze groeien. (bron: Plants need CO2)
In het debat over klimaatverandering lijkt iedereen het erover eens te zijn dat een teveel aan CO2 op zijn minst het directe voordeel heeft dat de fotosynthese toeneemt en daarmee de groeisnelheid en opbrengst van vrijwel alle plantensoorten: Een veelgehoorde opmerking is dat eigenaren van industriële kassen het CO2-niveau ver boven normaal zullen verhogen om de opbrengst van hun gewassen te verhogen, dus het verhogen van de atmosferische niveaus zou vergelijkbare voordelen moeten hebben. Helaas laat een overzicht van de literatuur zien dat deze overtuiging een drastische oversimplificatie is van een studiegebied dat zich de afgelopen jaren snel heeft ontwikkeld.
Klimaatbeheersing versus klimaatverandering De eerste en meest voor de hand liggende weerlegging van dit argument is dat planten meer dan CO2 nodig hebben om te leven. Eigenaren van industriële kassen die een overschot aan CO2 kopen, investeren ook aanzienlijk in het handhaven van optimale groeiomstandigheden voor hun planten, vooral wat betreft temperatuur en luchtvochtigheid. Als CO2 het mondiale klimaat blijft veranderen, kunnen beide variabelen veranderen op een manier die ongunstig is voor een bepaalde soort in een bepaalde regio. Het wordt steeds duidelijker dat de negatieve effecten van droogte en hittestress in veel gevallen opwegen tegen de voordelen van meer CO2 die zelfs door de meest optimistische studie worden voorspeld.
De VN waarschuwt dat de wereldwijde gewasopbrengsten tegen 2050 met wel 30% kunnen afnemen, terwijl een meta-analyse uit 2017 elke graad opwarming koppelde aan een opbrengstverlies van 3-7% voor belangrijke gewassen zoals maïs en sojabonen. Verliezen worden ook toegeschreven aan een verhoogde ziektedruk door een veranderd klimaat.
Verhoogde CO2-niveaus kunnen ook de voedselkwaliteit verlagen. In onderzoeken werden verminderde niveaus van essentiële voedingsstoffen in basisgewassen gevonden, terwijl de eiwitconcentraties in granen zoals tarwe en rijst met 10-15% daalden.
De snelle, door de mens veroorzaakte accumulatie van CO2 heeft meer negatieve dan positieve gevolgen voor planten en de aarde in het algemeen.
Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.[1]
Zijn hoge CO2-concentraties onschadelijk omdat ze in het verleden ook voorkwamen?
Die zijn niet onschadelijk. Inderdaad waren in het geologische verleden de concentraties van het broeikasgas CO2 vaak veel hoger dan in de periode waarin de mens is geëvolueerd. Maar planten en dieren waren aangepast aan die omstandigheden, met name aan de 'hothouse' temperaturen die het gevolg waren van die hoge concentraties broeikasgassen.
De situatie nu is heel anders. Planten en dieren — inclusief de mens — in deze tijd zijn ontstaan toen de atmosfeer was afgekoeld naar een 'icehouse'. Die kunnen zich niet snel genoeg aanpassen wanneer de atmosfeer weer in een 'hothouse' verandert. Dat heeft rampzalige gevolgen voor de biosfeer en menselijke samenlevingen.
De wetenschap zegt
Klimaat en CO2-niveaus hebben altijd samen gevarieerd. Tijdens ijstijden in het verleden waren de CO2-niveaus laag en tijdens warme periodes was de CO2 hoger. De “verweringsthermostaat”[1] van het gesteente voorkomt een op hol geslagen klimaat op zeer lange tijdschalen.
Klimaatmythe
CO2 was in het verleden hoger
“Het dodelijke bewijs dat CO2 het klimaat niet stuurt, is te vinden tijdens het Ordovicium-Siluur en het Jura-Krijt, toen de CO2-niveaus respectievelijk meer dan 4000 ppmv (parts per million by volume) en ongeveer 2000 ppmv bedroegen. Als de IPCC-theorie klopt, zou er in deze perioden een op hol geslagen opwarming van de aarde hebben moeten plaatsvinden, maar in plaats daarvan was er ijstijd.” (De Lavoisier Groep)
Het klimaat volgt precies de variatie in CO2
Onderzoek uit 2024 gepubliceerd in Science[2] documenteert een geschiedenis van 485 miljoen jaar variaties van de temperatuur en de CO2-concentratie van de atmosfeer. Zoals onderstaande figuur laat zien, zijn deze twee variabelen sterk gecorreleerd. In Verdieping: Correlatie CO2 en temperatuur wordt uitgelegd dat dit geen toeval is. Het proces waardoor CO2 de temperatuur van de atmosfeer bepaalt, is al heel lang bekend.
Een tweede figuur uit dezelfde publicatie laat zien dat de ijstijden tijdens de warme of zelfs hete perioden samenvielen met perioden van lage CO2-concentratie.
Wat deze figuur ook laat zien is dat in de Jura-Krijt periode (J en K in de figuur) geen sprake was van een ijstijd, in tegenstelling tot wat beweerd wordt in de klimaatmythe. De CO2-concentraties en daarmee ook de temperaturen waren daarvoor te hoog. IJstijden waren er wel tijdens het Ordovicium en Siluur (O en S) en tijdens het Carboon en het Perm (C en P).
Zie voor een uitgebreidere bespreking van deze klimaatmythe Skeptical Science.[3]
- ↑ Wanneer het CO2-niveau in de atmosfeer hoog is, neemt de verwering van gesteenten, met name magnesium- en calciumsilicaten, toe. Die reageren met CO2 opgelost in regenwater tot carbonaten die met rivieren naar zee worden getransporteerd. Daar worden ze op de zeebodem afgezet. Door die verweringsreactie vermindert de concentratie van CO2 in de atmosfeer, waardoor de temperatuur daalt. Vandaar "verweringsthermostaat".
- ↑ A 485-million-year history of Earth’s surface temperature |. Science
- ↑ Do high levels of CO2 in the past contradict the warming effect of CO2? | Skeptical Science
Komt extreem weer vaker voor als. gevolg van klimaatverandering?
Opwarming leidt tot zowel extreem nat als extreem droog weer.
Een warmere atmosfeer kan meer water opnemen dat op de ene plaats voor extreme neerslag zorgt en op. de andere plaats extreme droogte.
De wetenschap zegt
De toename van extreem weer is het directe gevolg van de opwarming van de atmosfeer.
Klimaatmythe
“Het ene moment is klimaatverandering de oorzaak van droogte, en nu is het ineens hevige regen! Wat is het nou?”
Dat lijkt inderdaad met elkaar in tegenspraak maar kan goed verklaard worden aan de hand van natuurkundige principes die al heel lang bekend zijn. De opwarming brengt meer energie in de atmosfeer. Dat versterkt de circulatie. Het is te vergelijken met een pan water op het vuur. Hoe warmer het water wordt, hoe onrustiger.
Bovendien kan warme lucht meer waterdamp bevatten. Afkoeling van de lucht in een lagedrukgebied leidt dan tot hevige regenval gevolgd door lokale overstromingen. Zie bijvoorbeeld de overstromingen in Duitsland en Limburg en in de regio Valencia. Het lucht in een hogedrukgebied verdampt. bodemwater, wat leidt tot uitdroging en op de lange duur woestijnvorming. (Zie ook: Verdieping: Extreme regens én extreme droogte.)
Valt de zeespiegelstijging wel mee?
Zeespiegelstijging is een serieuze bedreiging voor kustgebieden. Dat zijn vaak gebieden waar veel. mensen wonen. Nu al zijn de gevolgen merkbaar in zuidoost Azië, eilanden in de Stille Oceaan, de oostkust van de VS en langs de Noordzeekust. Die gevolgen zijn frequentere overstromingen en kusterosie.
De wetenschap zegt
Zeespiegelstijging is het gevolg van opwarming en daardoor uitzetting van oceaanwater, en het wereldwijde afsmelten van gletsjers en ijskappen.
Klimaatmythe
“Het valt mee met de zeespiegelstijging. Als je oude foto’s van het Vrijheidsbeeld in New York vergelijkt met foto’s van nu zie je geen verschil in zeeniveau. En die paar centimeter zeespiegelstijging kunnen we wel aan.”
Het argument dat foto's (bijvoorbeeld van het Vrijheidsbeeld) geen zichtbare verandering laten zien is onjuist. 20 cm in 100 jaar is op foto’s als deze niet te onderscheiden, maar het heeft wel significante gevolgen, vooral in overstromingsgevoelige gebieden.
Beweringen dat de zeespiegelstijging “geen onmiddellijk gevaar” oplevert, gaan voorbij aan de risico's voor kwetsbare gebieden. Bovendien suggereren de projecties, bevestigd door veel zorgvuldige studies, stijgende snelheden. Mogelijk zelfs stijgingen tot een meter tegen 2100 in scenario's met hoge emissies, veel hoger dan de historische gemiddelden.
